Een goed lossingsmiddel voorkomt aanhechting van materiaal aan mal, bekisting of matrijs en beschermt tegelijkertijd het oppervlak van de vorm. Of het nu gaat om lossingsmiddel beton voor prefab-elementen en in-situ bekisting, of om lossingsmiddelen voor industriële spuit-, pers- en gietvormen: de juiste productkeuze bepaalt de oppervlaktekwaliteit van het eindproduct, de levensduur van de mal en de efficiëntie van uw productieproces.
Een lossingsmiddel is een stof die wordt aangebracht op het contactoppervlak van een mal, bekisting of matrijs vóór het inbrengen van het te vormen materiaal. Het vormt een dunne scheidingslaag tussen het vormoppervlak en het product, waardoor:
Lossingsmiddelen zijn beschikbaar in verschillende basisformuleringen, op minerale oliebasis, op plantaardige basis, op waterbasis en als synthetisch product , elk met specifieke eigenschappen voor uiteenlopende toepassingen en materiaalcombinaties.
Lossingsmiddel beton is een van de meest toegepaste categorieën binnen het segment lossingsmiddelen. Het wordt gebruikt bij elke toepassing waarbij beton in contact komt met een bekisting of mal die na uitharding moet worden verwijderd.
De klassieke toepassing: bekistingsolie wordt aangebracht op houten, stalen of aluminium bekistingsplaten vóór het storten van beton. Een goede bekistingsolie:
In de prefab-betonindustrie worden stalen, kunststof of glasvezelversterkte mallen gebruikt voor de productie van wanden, vloerelementen, trappen, gevelpanelen en architectonisch beton. De eisen aan lossingsmiddelen zijn hier strenger:
Bij zichtbeton en architectonisch beton stelt het betonoppervlak bijzondere eisen aan het lossingsmiddel. Een verkeerd product of een te dikke laag kan leiden tot vlekken, kleurverschillen, blaarvorming of ongewenste textuurvariaties. Wij adviseren specifieke lossingsmiddelen die zijn getest op zichtbetonkwaliteit.
Grote civieltechnische projecten — tunnels, bruggen, kademuren, sluizen — vragen om lossingsmiddelen die bestand zijn tegen hoge betondrukken, langere bekistingstijden en wisselende weersomstandigheden. Hier worden doorgaans geconcentreerde of pasteuze lossingsmiddelen ingezet met een hoge filmstabiliteit.
Naast de bouwsector worden lossingsmiddelen breed ingezet in de verwerkende industrie voor het lossen van producten uit vormen, matrijzen en persgereedschappen.
Bij spuitgieten van thermoplastische en thermohardenende kunststoffen voorkomt een lossingsmiddel dat het product vastplakt aan de matrijs. Voornamelijk bij complexe geometrieën, dunwandige producten of materialen met een hoge kleefneiging (TPE, silicoon, epoxy) is een goed lossingsmiddel onmisbaar. Vereisten: temperatuurbestendigheid tot 200–300 °C, geen invloed op de oppervlaktekwaliteit of nabehandeling (lakken, lijmen, bedrukken).
Rubber hecht sterk aan stalen en aluminium vormen tijdens het vulkanisatieproces bij hoge temperatuur en druk. Lossingsmiddelen voor rubber zijn geformuleerd voor werking bij temperaturen tot 200 °C en bieden voldoende lossingskracht zonder overdosering die het rubber kan beïnvloeden.
Bij de productie van composietproducten (glasvezelversterkt polyester, epoxy-laminaten, koolstofvezel) is het lossingsmiddel of de gelcoat-primer bepalend voor de oppervlaktekwaliteit van het product. Semipermanente lossingsmiddelen op PTFE- of silicoonbasis worden ingezet bij open mal-lamineren en RTM-processen.
Bij gietprocessen (zandgieten, kokillengiet, spuitgieten van aluminium of zink) wordt lossingsmiddel aangebracht op de gietvorm om aanhechting van het vloeibare metaal te voorkomen, de maatnauwkeurigheid te bewaken en de levensduur van de gietvorm te verlengen.
De meest toegepaste basisformulering voor bekistingsolie en industriële lossingsmiddelen. Goede filmvorming, breed inzetbaar, kostenefficiënt. Minder geschikt voor toepassingen waarbij lekkage naar grond of water mogelijk is (milieurestricties).
Biologisch afbreekbare lossingsmiddelen op basis van plantaardige oliën (koolzaadolie, sojaolie). Voldoen aan milieuregelgeving voor gebruik nabij oppervlaktewater, in de voedingsindustrie of bij projecten met duurzaamheidseisen (BREEAM, GPP). Steeds vaker voorgeschreven bij gemeentelijke en rijksoverheidsopdrachten in Nederland.
Waterige emulsies of dispersies als lossingsmiddel. Laag VOC-gehalte, minder brandgevaarlijk, eenvoudig te verwerken met spuitapparatuur. Geschikt voor gesloten productieomgevingen. Vereist een droge mal vóór aanbrengen en zorgvuldig doseren om te dunne films te vermijden.
Synthetische lossingsmiddelen op PTFE-, silicoon- of wax-basis bieden een langdurige lossingsfunctie over meerdere cycli zonder herhaaldelijk aanbrengen. Ideaal voor hoogwaardige matrijzen in de kunststof- en composietindustrie met hoge productiesnelheden.
Dikke, pasteuze formulering voor verticale of complexe maloppervlakken waar een vloeibaar lossingsmiddel afloopt. Gebruikt bij tunnelbekisting, grote staalconstructies en civieltechnische bekisting.
De effectiviteit van lossingsmiddelen staat of valt met de juiste applicatie. De meest voorkomende fouten en hoe u ze vermijdt:
Een te dikke laag lossingsmiddel beton leidt tot vlekken op het betonoppervlak, problemen met nabehandeling (coaten, lijmen, schilderen) en verhoogd risico op luchtbellen of onregelmatigheden in het oppervlak. Gebruik altijd de voorgeschreven dosering — minder is vaak meer.
Een ongelijkmatig aangebracht lossingsmiddel resulteert in plekken met aanhechting. Zorg voor een gesloten, egale film over het gehele contactoppervlak, inclusief hoeken en details.
Lossingsmiddel moet zijn aangebracht en ingetrokken vóór het storten of injecteren van het materiaal. Bij waterige lossingsmiddelen moet de film volledig gedroogd zijn. Bij bekistingsolie geldt dat overtollige olie wordt afgestreken voor het storten van beton.
Silicoon-gebaseerde lossingsmiddelen kunnen problemen geven bij nabehandeling (lakken, lijmen). PTFE-lossingsmiddelen zijn niet geschikt voor alle rubbersoorten. Vraag altijd compatibiliteitsadvies bij twijfel.
Bekistingsolie is een specifiek type lossingsmiddel dat is geformuleerd voor gebruik op houten, stalen of aluminium bekistingsplaten bij het storten van beton. De termen worden in de praktijk door elkaar gebruikt. Lossingsmiddel beton is de bredere aanduiding die ook emulsies, concentraten en pasteuze producten voor betonbekisting omvat.
Gewone minerale olie of vet is niet geformuleerd als lossingsmiddel en kan leiden tot vlekvorming, onregelmatige lossingskracht en aantasting van het betonoppervlak. Professionele lossingsmiddelen bevatten specifieke additieven voor filmstabiliteit, lossingskracht en oppervlaktekwaliteit. Gebruik altijd een product dat is gespecificeerd voor uw toepassing.
Ja. Bij gebruik nabij oppervlaktewater, in waterwingebieden of bij overheidsaanbestedingen gelden steeds vaker eisen voor biologisch afbreekbare of waterige lossingsmiddelen met een laag VOC-gehalte. Vraag uw leverancier naar producten die voldoen aan de relevante milieuregelgeving en vraag het veiligheidsinformatieblad (SDS) op.
Lossingsmiddelen op oliebasis worden bewaard op een droge, vorstvrije locatie, uit de buurt van open vuur. Waterige lossingsmiddelen mogen niet bevriezen. Sluit verpakkingen na gebruik goed af om verontreiniging en verdamping te voorkomen. Controleer de houdbaarheidsdatum — met name bij waterige emulsies kan de stabiliteit afnemen na langere opslag.
De benodigde hoeveelheid is afhankelijk van het product en het bekistingsmateriaal. Als richtlijn geldt voor bekistingsolie op gladde stalen bekisting circa 20–50 ml/m², voor houten bekisting 50–100 ml/m². Geperforeerde of ruwere bekistingsoppervlakken vragen een hogere dosering. Raadpleeg altijd het technische datasheet van het product.
