Een ketting die droogloopt, uitrekt en uiteindelijk breekt: het is een van de meest voorkomende, en meest vermijdbare, oorzaken van ongeplande stilstand. Toch wordt kettingsmering in de praktijk vaak onderschat. Standaard kettingolie of een algemeen smeermiddel volstaat in veel industriële omgevingen simpelweg niet, en de gevolgen zijn stille kostendrijvers die zich ophopen in slijtage, reparatiekosten en verloren productietijd.
Een industriële ketting werkt anders dan een ketting op een fiets of een kettingzaag. De belasting is groter, de omgeving is zwaarder en de betrouwbaarheid van de aandrijving is direct gekoppeld aan de productiecontinuïteit. Dat stelt andere eisen aan het kettingsmeermiddel.
Een goed kettingsmeermiddel moet de smeerfilm handhaven tussen pen en bus, ook bij hoge belasting. Het moet bestand zijn tegen de procesomstandigheden: hitte, koude, stof, vocht, spoelwater of chemische dampen. Het mag niet te snel wegspatten of wegspoelen, want dan is de beschermende laag al verdwenen voor de volgende smeerbeurt. En het moet compatibel zijn met de materialen van de ketting en aandrijving zelf.
De keuze voor het juiste type kettingolie begint bij de omgeving en de temperatuur. Voor standaard industriële omstandigheden worden mineraalolie-gebaseerde kettingoliën ingezet, eventueel met hechting verbeterende additieven om afslaan te voorkomen. Voor hoge temperaturen, zoals in ovens, drooginstallaties of smederijen, zijn synthetische kettingsmeermiddelen op PAO- of esterbasis de betere keuze: ze zijn thermisch stabieler en laten minder residu achter.
In de voedings- en farmaceutische industrie gelden aanvullende eisen: het smeermiddel moet voedselveilig zijn, wat betekent dat het NSF H1-gecertificeerd moet zijn voor toevallig contact met levensmiddelen. Reguliere industriële kettingolie is daarvoor niet geschikt.
Naast vloeibare kettingolie zijn er ook kettingsmeervetten, geschikt voor open kettingen in sterk vervuilde omgevingen waar een vloeibaar middel te snel verdwijnt. En er bestaan droge smeermiddelen op PTFE- of grafietbasis, die bruikbaar zijn in cleanroom-omgevingen of bij extreme temperaturen waar olie of vet niet functioneert.
Bij de selectie van een kettingsmeermiddel zijn er vijf factoren die u moet meenemen. Ten eerste de bedrijfstemperatuur: bepaal zowel de omgevingstemperatuur als de temperatuur van de ketting zelf tijdens bedrijf. Ten tweede de mate van vervuiling: stof, spanen, wateraanraking of chemische dampen vragen elk om een smeermiddel dat daartegen bestand is. Ten derde de omloopsnelheid: bij hogere snelheden spat olie gemakkelijker af en is een hechtingsadditief of een viskeuzer product nodig. Ten vierde de smeerwijze: wordt er handmatig gesmeerd, via een druppelsmeersysteem of automatisch via een centraal smeersysteem? Het product moet passen bij de doseerwijze. En ten vijfde de vereisten vanuit regelgeving of certificering, met name in de levensmiddelenindustrie.
Een van de meest gemaakte fouten bij kettingsmering is smeren op gevoel of op een vast tijdschema dat niet is afgestemd op de werkelijke omstandigheden. Te weinig smeren leidt tot droogloop en slijtage; te veel smeren trekt vuil aan en veroorzaakt ophoping van vet en smeermiddelresten, wat de ketting zwaarder belast en problemen geeft aan aandrijfwielen en geleiders.
Een goed smeerinterval is gebaseerd op het aantal bedrijfsuren, de omstandigheden en de visuele conditie van de ketting. Regelmatige inspectie, waarbij u kijkt naar uitrekking, slijtage van pennen en bussen en de kleur en conditie van het smeermiddel, geeft inzicht in of het interval klopt. Uitrekking van meer dan twee procent is een duidelijk signaal dat de smering onvoldoende heeft gefunctioneerd of dat de ketting aan vervanging toe is.
Breng kettings smeermiddel altijd aan op een schone ketting. Een nieuwe laag smeermiddel bovenop oud, vervuild vet of aangekoekte resten verlengt de levensduur niet, maar verbergt het probleem tijdelijk. Reinig de ketting vóór nasmering als er ophoping van oud smeermiddel of vuil zichtbaar is.
Let ook op de compatibiliteit van het nieuwe smeermiddel met het product dat al op de ketting zit. Sommige combinaties, zoals een minerale oliebasis gemengd met een synthetische ester, kunnen leiden tot verminderde prestaties of neerslag. Bij een overstap op een ander type smeermiddel is doorsmeren met het nieuwe product of tussentijdse reiniging verstandig.
Kettingsmering is geen losstaande handeling maar onderdeel van een breder preventief onderhoudsplan. Door kettingsmering te combineren met vaste inspectiemomenten en een logboek van smeerintervallen en kettingconditie, heeft u grip op de slijtage en kunt u vervanging plannen vóór een ketting het begeeft.
