Een compressor die oververhit raakt, lagers die vroegtijdig slijten of een systeem dat steeds vaker onderhoud vraagt: in veel gevallen ligt de oorzaak niet bij de compressor zelf, maar bij de olie die hem smeert en koelt. Compressorolie wordt in de praktijk vaak als een standaardproduct behandeld, terwijl het type compressor en de bedrijfsomstandigheden juist grote verschillen vragen in samenstelling en eigenschappen.
Compressorolie heeft in de meeste compressortypen een dubbele functie: smeren van bewegende delen zoals lagers, kleppen en cilinders, en tegelijk bijdragen aan de afkoeling van het gecomprimeerde gas. Bij schroefcompressoren komt daar een derde functie bij, namelijk de afdichting tussen de rotoren. Dat stelt andere eisen dan een olie die alleen hoeft te smeren.
De olie moet daarnaast bestand zijn tegen de hoge temperaturen die tijdens het comprimeren ontstaan, zonder dat er lakvorming of koolstofafzetting optreedt op kleppen en cilinderwanden. Bij zuigercompressoren lopen de temperaturen bij de persklep vaak het hoogst op, wat verhoogde eisen stelt aan de oxidatiestabiliteit van de olie. Bij schroefcompressoren speelt vooral de scheiding van olie en perslucht een rol: een olie die slecht scheidt, verhoogt het olieverbruik en belast het olieafscheidersysteem.
Voor standaard zuiger- en schroefcompressoren die onder gematigde omstandigheden draaien, voldoen minerale compressoroliën in veel gevallen. Ze zijn kosteneffectief maar hebben doorgaans een kortere levensduur en verdragen minder hoge temperaturen dan synthetische varianten.
Synthetische compressorolie op basis van PAO of ester wordt ingezet bij hogere bedrijfstemperaturen, langere ververssings intervallen of zwaardere bedrijfsomstandigheden. Deze oliën zijn thermisch stabieler, laten minder afzetting achter en gaan aanmerkelijk langer mee, wat de onderhoudskosten over de levensduur kan verlagen ondanks de hogere aanschafprijs.
Voor koelcompressoren, zoals in koel- en vriesinstallaties, gelden weer andere eisen: de olie moet mengbaar zijn met het gebruikte koudemiddel en chemisch stabiel blijven in dat mengsel. Reguliere industriële compressorolie is daarvoor niet geschikt, en de keuze moet altijd worden afgestemd op het specifieke koudemiddel dat in de installatie wordt gebruikt.
Bij de selectie van compressorolie voor industrieel gebruik spelen meerdere factoren een rol. Ten eerste het compressortype: een zuiger-, schroef- of schottencompressor stelt elk andere eisen aan viscositeit en additivering. Ten tweede de bedrijfstemperatuur en de persdruk, die bepalend zijn voor de vereiste thermische stabiliteit. Ten derde de viscositeitsklasse, meestal aangeduid in ISO VG 32 tot en met 150, die moet passen bij de specificatie van de compressorfabrikant.
Ten vierde het contactgas of koudemiddel waarmee de olie in aanraking komt, en de mate waarin de olie daarmee mengbaar of juist ongevoelig moet zijn. En ten vijfde, in de voedingsmiddelenindustrie, de eis dat de olie NSF H1-gecertificeerd is voor mogelijk toevallig contact met levensmiddelen. Reguliere compressorolie voldoet daar niet aan.
Compressorolie op vaste tijdsintervallen verversen zonder naar de werkelijke conditie te kijken, leidt tot twee uitersten: te vroeg verversen kost onnodig geld, te laat verversen verhoogt het risico op afzettingen, zuurvorming en slijtage. Een periodieke olieanalyse, waarbij viscositeit, zuurgetal, vochtgehalte en slijtagedeeltjes worden gemeten, geeft een betrouwbaarder beeld van het juiste vervangingsmoment dan een vast schema.
Signalen dat een compressorolie aan vervanging toe is, zijn een donkere verkleuring, een afwijkende geur, een gestegen zuurgetal of de aanwezigheid van metaaldeeltjes. Ook een geleidelijke stijging van de bedrijfstemperatuur, zonder dat er iets aan de omgevingsomstandigheden is veranderd, kan wijzen op verminderde smeer- of koeleigenschappen van de olie.
Meng nooit zomaar verschillende typen compressorolie door elkaar. Minerale en synthetische oliën, en oliën van verschillende additiefsystemen, kunnen onderling reageren en neerslag vormen dat filters verstopt of afzettingen op kleppen veroorzaakt. Bij een overstap naar een ander type is een grondige systeemspoeling aan te raden, inclusief vervanging van de olieafscheider bij schroefcompressoren.
Compressorsmering is geen geïsoleerde keuze, maar onderdeel van het bredere onderhoudsplan van uw persluchtsysteem. Door olieanalyse te combineren met filtervervanging en periodieke inspectie van kleppen en lagers, voorkomt u dat een op zich klein smeerprobleem uitgroeit tot een onverwachte productiestop.
